Η ιδέα για τη δημιουργία ενός Λαογραφικού Μουσείου γεννήθηκε μαζί με την ίδρυση του Πολιτιστικού Συλλόγου Ιάσμου (Π.Σ.Ι) το 1983. Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της δράσης του, ο Σύλλογος αναγνώρισε την ανάγκη διάσωσης και διαφύλαξης της τοπικής μνήμης, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των παραδόσεων του τόπου.
Η προσπάθεια ξεκίνησε με τη συγκέντρωση αντικειμένων της καθημερινής ζωής, εργαλείων, οικογενειακών κειμηλίων, παραδοσιακών ενδυμασιών και άλλων σημαντικών τεκμηρίων που προσέφεραν οι κάτοικοι της περιοχής. Παράλληλα οργανώνονταν περιοδικές και προσωρινές εκθέσεις, μέσα από τις οποίες αναδεικνύονταν ο πλούτος της τοπικής λαϊκής παράδοσης.
Σημαντικό σταθμό στην πορεία αυτή αποτέλεσε η αγορά (το 1993) της οικίας του παπα-Γιάννη (1910 - 1995) από τον Σύλλογο, με χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού (το 1993). Το κτήριο αυτό αποτέλεσε τον πρώτο οργανωμένο χώρο στέγασης της συλλογής. Για αρκετά χρόνια φιλοξένησε τα γραφεία του Συλλόγου, τις παραδοσιακές φορεσιές, έργα ζωγραφικής, φωτογραφικό και κινηματογραφικό υλικό, καθώς και μεγάλο αριθμό αντικειμένων που είχαν συγκεντρωθεί από δωρεές κατοίκων. Με την πάροδο του χρόνου, η παλαιότητα του κτηρίου κατέστησε δύσκολη την ασφαλή διατήρηση και προστασία των συλλογών.
Αργότερα, το κτήριο της παλιάς Κοινότητας ανακαινίστηκε και παραχωρήθηκε στον Σύλλογο, προσφέροντας νέους χώρους για τη στέγαση των γραφείων και μέρους των συλλογών του.
Η δημιουργία του σημερινού Μουσείου Αγροτικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς αποτέλεσε το επόμενο μεγάλο βήμα. Κατά τη διάρκεια της δημαρχιακής θητείας του Δημάρχου Κυριάκου Αμούτζα, μέσω ευρωπαϊκού προγράμματος Interreg, ανεγέρθηκε το σημερινό κτήριο του μουσείου, το οποίο σχεδιάστηκε ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες διατήρησης, έκθεσης και ανάδειξης των συλλογών. Το κτίσμα του Μουσείου κατασκευάστηκε σύμφωνα με τα σχέδια των παραδοσιακών σπιτιών του Ιάσμου με κάποιες όμως παρεμβάσεις ώστε να ανταποκρίνεται στο σκοπό του. Παράλληλα, ο Δήμος Ιάσμου προχώρησε στην αγορά της γειτονικής οικίας του Φωκίωνος Βουγιουκλή, η οποία κατεδαφίστηκε ώστε ο χώρος να αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη και επέκταση του συνολικού εγχειρήματος.
Στη διαμόρφωση του Μουσείου ενσωματώθηκαν και αυθεντικά αρχιτεκτονικά στοιχεία της τοπικής παράδοσης. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το ξυλόγλυπτο ταβάνι από την οικία του παπα-Νικόλα Οικονόμου (1848-1935) —η προσεκτική συναρμολόγηση και τοποθέτηση του οποίου στον χώρο έγινε με εθελοντική προσφορά, εξαιρετική διάθεση και μεράκι από τον άξιο τεχνίτη και συντοπίτη μας, τον μαραγκό Ραφέτ — καθώς και η παραδοσιακή μεσάντρα από το σπίτι της Λουκριτίας Αναγνωστοπούλου, τα οποία μεταφέρθηκαν και συναρμολογήθηκαν εκ νέου στον χώρο του ισογείου του Μουσείου. Σημαντική θέση κατέχει επιπλέον το μπουχαρί από την οικία της Γιαρίμη Κατίνας στο τζάκι του ορόφου, συμβάλλοντας συνολικά στη δημιουργία μιας αυθεντικής εικόνας της παραδοσιακής θρακιώτικης κατοικίας.
Τα εγκαίνια του Μουσείου πραγματοποιήθηκαν στις 8 Ιουλίου 2012, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση μιας προσπάθειας που διήρκεσε σχεδόν τρεις δεκαετίες. Σήμερα το Μουσείο αποτελεί έναν ζωντανό χώρο μνήμης και πολιτισμού, όπου διαφυλάσσονται και αναδεικνύονται η ιστορία, οι παραδόσεις και η καθημερινή ζωή των ανθρώπων του τόπου, αποτελώντας πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στον Μόσχο Μυλωνά, ο οποίος υπήρξε ένας από τους ανθρώπους που στήριξαν έμπρακτα το εγχείρημα του Μουσείου. Συμμετείχε ενεργά στη συγκέντρωση και διάσωση αντικειμένων, στη διαμόρφωση των εκθεσιακών χώρων και στην τοποθέτηση των εκθεμάτων, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη δημιουργία της εικόνας που παρουσιάζει σήμερα το Μουσείο. Η αγάπη του για την τοπική ιστορία και η πολύτροπη προσφορά του αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πορείας του.
Το Λαογραφικό Μουσείο Ιάσμου αποτελεί το αποτέλεσμα μιας συλλογικής προσπάθειας που ξεκίνησε το 1983 με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου Ιάσμου και τη στήριξη της τοπικής κοινωνίας. Μέσα από τη συνεργασία τοπικών φορέων, εθελοντών και κατοίκων, δημιουργήθηκε ένας χώρος που διαφυλάσσει και αναδεικνύει την ιστορία, την καθημερινή ζωή και τις παραδόσεις του τόπου, παραδίδοντάς τες ως πολύτιμη κληρονομιά στις επόμενες γενιές.
Η δημιουργία, η ανάπτυξη και η εξέλιξη της ιστοσελίδας του Μουσείου μας έως τη σημερινή της σύγχρονη μορφή δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τη γενναιόδωρη και πολύτιμη χορηγία της κας Ελένης Καρκαζή - Πουρνάρα, φίλη μιας συγχωριανής μας. Η συμβολή της υπήρξε καθοριστική για την ψηφιακή μας προβολή και το άνοιγμά μας στο κοινό. Την ευχαριστούμε από καρδιάς για την αμέριστη στήριξη και την αγάπη της για το Μουσείο μας.
